Spółka jawna czy spółka z o.o. – którą wybrać?

Wybór odpowiedniej formy prowadzenia działalności gospodarczej jest jedną z najważniejszych decyzji podejmowanych przy rozpoczynaniu biznesu. W praktyce przedsiębiorcy często rozważają spółkę jawną albo spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Obie formy pozwalają na prowadzenie działalności przez więcej niż jedną osobę, jednak znacząco różnią się zasadami odpowiedzialności wspólników, sposobem reprezentacji, opodatkowaniem, kosztami oraz formalnościami związanymi z funkcjonowaniem spółki.

Odpowiedź na pytanie, czy lepsza będzie spółka jawna, czy spółka z o.o., zależy przede wszystkim od rodzaju prowadzonej działalności, skali ryzyka gospodarczego, liczby wspólników, planowanego sposobu zarządzania przedsiębiorstwem oraz tego, jak wspólnicy zamierzają rozwijać firmę.

Spółka jawna – charakterystyka

Spółka jawna jest osobową spółką handlową uregulowaną w Kodeksie spółek handlowych. Nie posiada osobowości prawnej, ale posiada zdolność prawną, co oznacza, że może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozywana.

Spółkę jawną mogą utworzyć co najmniej dwaj wspólnicy. Mogą nimi być osoby fizyczne, osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne posiadające zdolność prawną.

Istotną cechą spółki jawnej jest osobiste zaangażowanie wspólników w działalność spółki. Co do zasady każdy wspólnik ma bowiem prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki oraz prawo do jej reprezentowania, chyba że umowa spółki albo przepisy KSH przewidują inne rozwiązania.

Spółka jawna może być szczególnie interesująca dla wspólników, którzy chcą osobiście uczestniczyć w prowadzeniu przedsiębiorstwa i nie potrzebują rozbudowanej struktury organizacyjnej.

Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej

Jedną z najważniejszych kwestii przy wyborze formy działalności jest odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki.

Wspólnicy spółki jawnej odpowiadają przy tym za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, przy czym ich odpowiedzialność ma charakter subsydiarny. Zgodnie z art. 31 KSH wierzyciel może bowiem prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Nie oznacza to więc, że wspólnik odpowiada za każdy dług spółki natychmiast po jego powstaniu. Niemniej jednak majątek osobisty wspólnika może ostatecznie zostać wykorzystany do zaspokojenia wierzycieli spółki.

Z tego względu spółka jawna może być atrakcyjna przede wszystkim przy działalności o stosunkowo przewidywalnym poziomie ryzyka, zwłaszcza gdy wspólnicy darzą się zaufaniem i aktywnie uczestniczą w prowadzeniu przedsiębiorstwa.

Spółka z o.o. – najważniejsze cechy

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką kapitałową posiadającą osobowość prawną. Może zostać utworzona przez jedną albo większą liczbę osób.

Jedną z podstawowych zalet tej formy działalności jest przy tym oddzielenie majątku spółki od majątków jej wspólników. Co do zasady wspólnicy nie odpowiadają tu więc za zobowiązania spółki.

Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia odpowiedzialności osób fizycznych. Szczególne znaczenie ma tutaj odpowiedzialność członków zarządu przewidziana w art. 299 KSH. W określonych sytuacjach członek zarządu może odpowiadać za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że wykaże wystąpienie jednej z przesłanek uwalniających od odpowiedzialności.

Dlatego również w przypadku spółki z o.o. konieczne jest prawidłowe prowadzenie spraw spółki oraz odpowiednio szybkie reagowanie na problemy finansowe.

Spółka jawna czy spółka z o.o. – różnice w opodatkowaniu

Opodatkowanie jest jedną z najważniejszych różnic pomiędzy spółką jawną a spółką z o.o. Nie można jednak ograniczyć się do prostego stwierdzenia, że spółka jawna jest opodatkowana PIT, a spółka z o.o. CIT. W przypadku spółek jawnych występują bowiem istotne wyjątki.

Opodatkowanie spółki jawnej

Co do zasady spółka jawna nie jest podatnikiem podatku dochodowego, jeżeli jej wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne i spełnione są ustawowe warunki dotyczące jej statusu podatkowego.

W takim przypadku dochód osiągany za pośrednictwem spółki jest bowiem opodatkowany bezpośrednio u jej wspólników. Przychody i koszty przypisuje się tu więc wspólnikom proporcjonalnie do ich prawa do udziału w zysku.

Wspólnik będący osobą fizyczną może – w zależności od spełnienia warunków – opodatkować dochód m.in. według skali podatkowej albo podatkiem liniowym, aw określonych przypadkach opodatkować przychody ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Opodatkowanie spółki z o.o.

W przypadku spółki z o.o. podatnikiem podatku dochodowego jest sama spółka. Co do zasady podlega ona opodatkowaniu podatkiem CIT.

Podstawowa stawka CIT wynosi przy tym 19%. W określonych przypadkach możliwe jest natomiast zastosowanie stawki 9% dla dochodów innych niż zyski kapitałowe, jeżeli spełnione są ustawowe warunki dotyczące m.in. limitu przychodów oraz statusu podatnika.

Istotną różnicą jest przy tym sposób opodatkowania wypłaty zysku wspólnikom. W przypadku klasycznej dywidendy wspólnik będący osobą fizyczną jest, co do zasady, opodatkowany podatkiem dochodowym od dywidendy. Oznacza to, że przy ocenie obciążeń podatkowych spółki z o.o. należy uwzględnić nie tylko CIT zapłacony przez spółkę, ale również sposób, w jaki wspólnik zamierza otrzymywać środki ze spółki. Pomocny w tym celu może być nasz artykuł Jak wypłacić pieniądze ze spółki z o.o.? Sposoby na uniknięcie podwójnego opodatkowania w spółce z o.o.

W praktyce powyższe oznacza, że nie można oceniać atrakcyjności podatkowej spółki z o.o. wyłącznie na podstawie stawki CIT.

Co jest korzystniejsze podatkowo – spółka jawna czy spółka z o.o.?

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, która spółka jest korzystniejsza podatkowo. W spółce jawnej, niebędącej podatnikiem CIT, opodatkowanie następuje na poziomie wspólników, a wysokość podatku zależy m.in. od wybranej formy opodatkowania.

W spółce z o.o. występuje natomiast, co do zasady, opodatkowanie dochodu na poziomie spółki oraz opodatkowanie wypłaty zysku wspólnikowi. Jednocześnie spółka z o.o. może korzystać z różnych sposobów wypłaty środków, a w niektórych przypadkach również z preferencyjnych rozwiązań podatkowych.

Z uwagi na powyższe porównanie podatkowe spółki jawnej i spółki z o.o. powinno być przeprowadzone na podstawie konkretnego modelu działalności, a także konkretnej wysokości dochodów, liczby wspólników oraz sposobu wykorzystywania i wypłacania wypracowanego zysku.

Spółka jawna – podatki i składki

W przypadku spółki jawnej istotne są nie tylko podatki dochodowe, ale również składki ZUS wspólników.

Wspólnicy spółek osobowych będący osobami fizycznymi mogą podlegać ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Spółka z o.o. – podatki i składki

W przypadku spółki z o.o. sytuacja dotycząca ZUS zależy natomiast m.in. od struktury właścicielskiej oraz sposobu pełnienia funkcji przez wspólników i członków zarządu.

Szczególne znaczenie ma w tym kontekście jednoosobowa spółka z o.o., której jedyny wspólnik będący osobą fizyczną może podlegać ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność.

Z uwagi na powyższe prawidłowe i pełne porównanie spółki jawnej i spółki z o.o. (również pod kątem składek ZUS) wymaga także analizy konkretnej struktury właścicielskiej.

Koszty i formalności

Przy wyborze pomiędzy spółką jawną a spółką z o.o. należy uwzględnić również koszty prowadzenia działalności i obowiązki formalne.

W przypadku spółki z o.o. minimalny kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł (więcej o tym pisaliśmy w artykuleMinimalny kapitał zakładowy w spółce z o.o. – wyjaśnienie). Spółka ta musi przy tym prowadzić księgi rachunkowe, a jej funkcjonowanie wiąże się z określonymi obowiązkami korporacyjnymi.

Spółka jawna jest natomiast zdecydowanie prostsza konstrukcyjnie. Nie oznacza to jednak, że zawsze prowadzi uproszczoną księgowość. Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych może bowiem powstać również w spółce jawnej, jeżeli tylko zostaną spełnione przesłanki wynikające z ustawy o rachunkowości.

W obu przypadkach należy natomiast uwzględnić koszty rejestracji, obsługi księgowej, przygotowania dokumentacji oraz wykonywania obowiązków podatkowych.

Kiedy warto rozważyć spółkę jawną?

Spółka jawna może być dobrym rozwiązaniem, jeżeli:

• wspólnicy zamierzają aktywnie prowadzić działalność,
• wspólnicy mają do siebie wysoki poziom zaufania,
• działalność nie wiąże się z wysokim ryzykiem powstania znacznych zobowiązań,
• istotna jest stosunkowo prosta struktura organizacyjna,
• wspólnicy chcą bezpośrednio uczestniczyć w prowadzeniu przedsiębiorstwa,
• rozliczenie dochodu wspólników jest korzystniejsze w konkretnym modelu biznesowym.

Trzeba jednak pamiętać, że osobista odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki może mieć bardzo istotne znaczenie w przypadku działalności wymagającej dużych nakładów, korzystającej z kredytowania albo zawierającej umowy generujące znaczne zobowiązania.

Kiedy lepsza może być spółka z o.o.?

Spółka z o.o. jest często wybierana w przypadku działalności obarczonej większym ryzykiem gospodarczym. Oddzielenie majątku spółki od majątku wspólników stanowi w tym kontekście istotny argument.

Spółka z o.o. może być również odpowiednia, gdy przedsiębiorcy planują rozwój biznesu, pozyskanie inwestora, zmianę struktury właścicielskiej albo stopniowe zwiększanie działalności.

Pod względem podatkowym natomiast spółka z o.o. może być szczególnie interesująca w sytuacji, gdy zysk ma być pozostawiany w spółce i przeznaczany na dalszy rozwój, jednak każdorazowo należy policzyć skutki podatkowe konkretnego modelu wypłat.

Nie bez znaczenia jest także możliwość utworzenia jednoosobowej spółki z o.o. Wspólnicy nie muszą tu więc – w przeciwieństwie do spółki jawnej – działać co najmniej w dwuosobowym składzie.

Podsumowanie: Spółka jawna czy spółka z o.o. – którą wybrać?

Nie istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie, czy lepsza jest spółka jawna, czy spółka z o.o.

Jeżeli najważniejsze znaczenie ma ograniczenie osobistej odpowiedzialności wspólników, a działalność wiąże się z istotnym ryzykiem gospodarczym, zasadnym rozwiązaniem może być spółka z o.o.

Jeżeli natomiast wspólnicy prowadzą działalność wspólnie, darzą się zaufaniem, chcą aktywnie uczestniczyć w jej prowadzeniu i zależy im na prostszej konstrukcji spółki osobowej, spółka jawna może okazać się wystarczająca.

Równie istotne są różnice podatkowe pomiędzy spółką jawną a spółką z o.o. W spółce jawnej, niebędącej podatnikiem CIT, dochód jest, co do zasady, opodatkowany u wspólników, natomiast w spółce z o.o. występuje opodatkowanie CIT na poziomie spółki oraz – przy klasycznej dystrybucji zysku – opodatkowanie dochodu wspólnika.

Przed wyborem formy prawnej warto więc przeanalizować nie tylko odpowiedzialność wspólników, koszty prowadzenia działalności i sposób reprezentacji, ale również opodatkowanie, składki ZUS, sposób wypłaty zysku oraz planowany rozwój przedsiębiorstwa.

Podstawa prawna:

• ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 22–85 dotyczące spółki jawnej oraz art. 151–300 dotyczące spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• art. 31 KSH – odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej,
• art. 151 § 4 KSH – brak odpowiedzialności wspólników spółki z o.o. za zobowiązania spółki,
• art. 299 KSH – odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o.,
• ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – w szczególności przepisy dotyczące opodatkowania spółek z o.o. oraz spółek jawnych będących podatnikami CIT,
• ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – w szczególności art. 5b i art. 8 dotyczące opodatkowania dochodów wspólników spółek niebędących podatnikami CIT,
• ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym – w zakresie możliwości opodatkowania przychodów wspólników spółki jawnej ryczałtem,
• ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości – w zakresie obowiązków księgowych,
• ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – w zakresie obowiązków ubezpieczeniowych wspólników.