Jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS

Jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS to temat, który wraca przy każdej rozmowie o próbie optymalizacji obciążeń publicznoprawnych. Wielu przedsiębiorców wychodzi z założenia, że skoro spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest odrębnym bytem prawnym, to przejście z jednoosobowej działalności gospodarczej na spółkę automatycznie rozwiąże problem wysokich składek. Tymczasem ustawodawca od dawna postrzega wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. jako osobę prowadzącą działalność, a więc objętą obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.

Poniżej krótko omówiony zostanie ZUS wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. W szczególności odpowiemy przy tym na pytania o to: „Kiedy powstaje obowiązek ubezpieczeniowy?”, „Jakie składki trzeba płacić?”, „Jakie są wyjątki?” oraz „Gdzie kończy się legalna optymalizacja, a zaczyna ryzyko sporu z organem?”.

O czym jest ten artykuł?

Podstawa prawna – kiedy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest „przedsiębiorcą” dla ZUS-u?

Kluczowy przepis to art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z nim za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Ustawodawca wprost zrównuje więc jego status z osobą prowadzącą działalność gospodarczą.

Oznacza to, że:

sam fakt posiadania 100% udziałów w spółce z o.o. tworzy tytuł do ubezpieczeń,
nie ma znaczenia, czy spółka faktycznie prowadzi działalność,
nie ma znaczenia, czy wspólnik pobiera jakiekolwiek wynagrodzenie,
nie ma znaczenia, czy spółka generuje zysk.

Jeżeli spółka jest jednoosobowa, to dla ZUS-u jest ona traktowana jak osoba prowadząca działalność gospodarczą. To właśnie dlatego hasło „jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS” tak często pojawia się w interpretacjach i orzecznictwie – ustawodawca bowiem świadomie zamknął w tym zakresie drogę do omijania systemu ubezpieczeń.

Jakie składki płaci wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.?

Skoro wspólnik jest traktowany jak osoba prowadząca działalność gospodarczą, to ZUS wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. obejmuje:

ubezpieczenie emerytalne,
ubezpieczenie rentowe,
ubezpieczenie wypadkowe,
ubezpieczenie zdrowotne.

Ubezpieczenie chorobowe jest – tak jak przy klasycznej działalności jednoosobowej – dobrowolne.

Ważne jest przy tym to, że wspólnik spółki z o.o. nie może korzystać z preferencji przewidzianych dla przedsiębiorców na JDG. Tak więc:

nie przysługuje mu ulga na start,
nie przysługuje mu preferencyjny ZUS,
nie może skorzystać z programu mały ZUS plus.

W efekcie jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS oznacza pełne, „duże” składki od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniom. To często zaskakuje przedsiębiorców, którzy liczyli na obniżenie obciążeń po przekształceniu działalności w spółkę.

Zgłoszenie do ZUS-u – formalności wspólnika

Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. ma obowiązek:

zgłosić się do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego,
złożyć odpowiedni formularz,
opłacać składki w terminach przewidzianych dla osób prowadzących działalność.

Jeżeli wspólnik ma kilka tytułów do ubezpieczeń (np. jest jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym), sytuacja wymaga odrębnej analizy – ale sam fakt bycia wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. nie znika.

Wynagrodzenie z powołania a ZUS wspólnika

Częstą praktyką jest powołanie wspólnika na członka zarządu i wypłata wynagrodzenia na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników. Pojawia się wtedy następujące pytanie: „Czy można „przerzucić” obowiązek ubezpieczeniowy na ten tytuł?”.

Oto odpowiedź:

wynagrodzenie z powołania nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych,
stanowi natomiast tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego,
powołanie nie zwalnia wspólnika z obowiązku opłacania składek jako osoby prowadzącej działalność.

W praktyce może więc dojść do sytuacji, w której wspólnik:

płaci pełne składki społeczne jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.,
dodatkowo opłaca składkę zdrowotną z tytułu pełnienia funkcji w zarządzie.

Kiedy wspólnik nie podlega ZUS?

Choć zasada jest restrykcyjna, istnieją sytuacje, w których ZUS wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. przestaje być aktualny.

Spółka przestaje być jednoosobowa

Jeżeli do spółki dołącza drugi wspólnik, nawet z minimalnym udziałem (np. 1%), spółka przestaje być jednoosobowa. W takim przypadku:

wspólnik większościowy nie jest już traktowany jako osoba prowadząca działalność gospodarczą,
sam status wspólnika w spółce wieloosobowej nie rodzi obowiązku ZUS.

To rozwiązanie jest często wykorzystywane jako sposób na ograniczenie obciążeń. Organ próbował wielokrotnie i często skutecznie kwestionować brak składek, powołując się na pozorność konstrukcji. Jednakże od Uchwały Sadu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r. (III UZP 8/23) sytuacja wydaje się bezpieczniejsza dla takiego rodzaju współwłasności udziałów. SN stwierdził we wspomnianej uchwale, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wspólnik nie wykonuje pracy na rzecz spółki

W spółce wieloosobowej sam fakt posiadania udziałów nie tworzy tytułu do ubezpieczeń. Dopiero:

umowa o pracę,
umowa zlecenia,
powołanie z wynagrodzeniem,

mogą generować obowiązek ubezpieczeniowy. Jeżeli wspólnik jest wyłącznie inwestorem, nie pełni funkcji i nie świadczy pracy, nie podlega składkom ZUS z tego tytułu.

Jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS – porównanie z działalnością gospodarczą

Z perspektywy ubezpieczeniowej jednoosobowa spółka z o.o. a działalność gospodarcza są do siebie bardzo zbliżone:

w obu przypadkach mamy bowiem do czynienia z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność,
w obu przypadkach obowiązują pełne składki,
w obu przypadkach tytuł do ubezpieczeń istnieje niezależnie od faktycznych dochodów.

Różnica pojawia się dopiero na poziomie odpowiedzialności (ograniczenie odpowiedzialności wspólnika spółki z o.o.) oraz podatków (przy spółce mamy bowiem np. możliwość wyboru estońskiego CIT-u czy momentu wypłaty dywidendy).

Podsumowanie – jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS

Podsumowując, jednoosobowa spółka z o.o. a ZUS to układ, w którym:

wspólnik posiadający 100% udziałów jest traktowany jak osoba prowadząca działalność gospodarczą,
musi opłacać pełne składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
nie może korzystać z ulg typu: ulga na start, preferencyjny ZUS czy mały ZUS plus,
wynagrodzenie z tytułu powołania nie zwalnia go z obowiązku ubezpieczeniowego, a jedynie dokłada kolejny tytuł do składki zdrowotnej,
dopiero przekształcenie spółki w wieloosobową i realne zróżnicowanie ról wspólników może zmienić sytuację ubezpieczeniową.

Na spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością warto patrzeć więc przede wszystkim przez pryzmat odpowiedzialności i podatków, a nie jako prosty sposób na unikanie składek ZUS.